Erradicación de
Oenothera glazioviana

Descrición da especie

• División: Tracheophyta

• Clase: Magnoliopsida

• Orde: Myrtales

• Familia: Onagraceae

• Xénero: Oenothera


A Oenothera glazioviana, coñecida comunmente como onagra ou herba do asno, é unha especie herbácea invasora, orixinaria de América do Norte. Na actualidade, está presente en diferentes zonas de España, incluíndo Galicia, onde coloniza especialmente hábitats perturbados.

Trátase dunha planta herbácea, erecta, que pode acadar ata 1,5 metros de altura. Presenta follas dispostas en roseta basal, que poden chegar aos 25 cm, e unha inflorescencia terminal con numerosas flores amarelas moi vistosas (figura 1).

Pode comportarse como especie bienal ou perenne, o que lle permite adaptarse a diferentes condicións ambientais e aumentar a súa capacidade de persistencia.

Erradicación de <i>Oenothera glazioviana</i>
Fig. 1. Flores de Oenothera glazioviana

Como chegou?

A Oenothera glazioviana foi introducida en Europa con fins ornamentais debido ás súas flores vistosas e á súa fácil adaptación a diferentes condicións ambientais. En España, a súa presenza está relacionada co cultivo en xardíns e espazos urbanos, desde onde escapou ao medio natural.

Unha vez fóra de cultivo, a especie conseguiu naturalizarse e expandirse rapidamente, especialmente en ambientes alterados como marxes de estradas e camiños, zonas urbanas e áreas costeiras. A súa elevada produción de sementes e a súa capacidade de dispersión por vento, auga, animais e movementos de terra, favoreceron a súa expansión.

A especie propágase fundamentalmente por semente, cunha dispersión favorecida polo vento, a auga, os animais (formigas: mirmecocoria) e os movementos de terra. A súa introdución inicial estivo ligada ao uso ornamental, pero a súa elevada capacidade reprodutiva permitiulle expandirse rapidamente en novos territorios.

Ademais, a formación de bancos de sementes no solo contribúe á súa persistencia e dificulta a súa erradicación.

Lugar de traballo

•  Na parroquia de Zamáns, a uns 15 km da cidade de Vigo. Ladeira noroeste da bacía alta do río Zamáns. Altitude media de 430 m (figura 2).

•  Dispersión por diferentes zonas localizadas do campus da Universidade de Vigo (figura 3).

Erradicación de flores de xerro no campus das Lagoas-Marcosende
Fig. 2. Localización da zona de actuación dende unha posición global en referencia á cidade de Vigo.
Erradicación de flores de xerro en distintas áreas do campus das Lagoas-Marcosende
Fig. 3. Localización das distintas áreas de actuación dentro do campus das Lagoas-Marcosende.
Os puntos en verde indican zonas de valor cero (ausencia respecto a anos anteriores) en marzo de 2026.

Impactos ecolóxicos

A Oenothera glazioviana é considerada unha especie invasora en múltiples rexións do mundo. A súa capacidade para colonizar zonas alteradas e expandirse a áreas naturais provoca o desprazamento da vexetación autóctona e a alteración da dinámica dos ecosistemas.

En Galicia, a súa presenza é especialmente relevante en zonas costeiras con presión antrópica, así como en hábitats naturais alterados.

Plan de actuación e actividades realizadas

Inicialmente, para o control de Oenothera glazioviana, é imprescindible identificar a especie e comunicar a súa presenza aos órganos competentes. Unha vez rexistrada, débese manter unha vixilancia periódica.

A eliminación de O. glazioviana realizouse mediante extracción manual, empregando ferramentas específicas que permitisen retirar os exemplares co seu sistema radicular completo (figura 4 e figura 5).

Extracción manual de onagra
Fig. 4. Extracción manual de O. glazioviana con axuda de ferramentas específicas.
Onagra en fendas
Fig. 5. Extracción manual de O. glazioviana situada entre fendas de rochas.

O procedemento consistiu en escavar o solo arredor da planta para facilitar a súa extracción íntegra, prestando especial atención á raíz pivotante característica desta especie (figura 6). Esta raíz principal pode penetrar en profundidade e, se non se elimina completamente, permite a rexeneración do individuo. Por este motivo, a extracción nalgunhas zonas é complicada, como fendas entre rochas, bordos de muros ou xuntas de escaleiras, onde a especie medra con facilidade e as raíces medran ao redor das rochas (figura 7). Neste tipo de lugares tamén apareceu outra especie deste xénero: Oenothera stricta.

Raíz pivotante de onagra
Fig. 6. Raíz pivotante de O. glazioviana trala extracción.
Oenothera stricta en fendas
Fig. 7. Exemplares de O. stricta medrando entre fendas de rochas.

Un aspecto chave a ter en conta durante a actuación foi a presenza do banco de sementes no solo. A O. glazioviana produce unha gran cantidade de sementes que poden permanecer viables durante anos, acumulándose no substrato e dando lugar a novas xerminacións mesmo despois da eliminación dos individuos adultos. Isto explica que se observasen zonas con maior densidade de exemplares, asociadas a áreas onde previamente a especie xa estaba establecida e onde o banco de sementes era máis abundante.

Debido a esta característica, a eliminación dos individuos visibles non garante por si soa a erradicación da especie. Por iso, resulta fundamental complementar as actuacións iniciais cun seguimento periódico, que permita detectar e eliminar novos exemplares procedentes da xerminación do banco de sementes. Este tipo de control repetido é esencial en especies herbáceas invasoras con alta capacidade reprodutiva, xa que o éxito da xestión depende da continuidade das intervencións ao longo do tempo.

Resultados

En conxunto, a metodoloxía aplicada permitiu unha retirada eficaz dos exemplares presentes (figura 8), minimizando a súa capacidade de rexeneración inmediata. Non obstante, o control a longo prazo require manter as revisións periódicas das zonas de actuación, co obxectivo de consolidar os avances acadados e evitar a recolonización.

Antes e despois
Fig. 8.Exemplares de O. glazioviana retirados e amontoados co sistema radicular cara arriba para conseguir o seu secado.

Bibliografía

•  CABI. (2023). Oenothera glazioviana. Invasive Species Compendium. https://www.cabi.org/isc

•  Global Invasive Species Database (GISD). (2022). Oenothera glazioviana. IUCN SSC Invasive Species Specialist Group. http://www.iucngisd.org

•  Ministerio para la Transición Ecológica y el Reto Demográfico (MITECO). (s. f.). Especies exóticas invasoras en España. https://www.miteco.gob.es